Dead Stock คืออะไร รู้ให้ทันก่อนทุนจม รายได้หายไม่รู้ตัว

Dead Stock คืออะไร ต่างจากสินค้าขายช้าอย่างไร? 

Dead stock หมายถึงสินค้าที่ไม่มีการขายหรือเบิกใช้เลยในช่วงเวลาหนึ่ง โดยเกณฑ์ที่นิยมใช้คือ 6-12 เดือน ขึ้นอยู่กับประเภทธุรกิจ ต่างจากสินค้าขายช้า (Slow-moving) ที่ยังมีการขายอยู่บ้างแต่หมุนเวียนต่ำกว่าค่าเฉลี่ย จุดที่ต้องระวังคือสินค้าขายช้ามักเป็นขั้นก่อนหน้าของ dead stock หากไม่มีใครจับสัญญาณและจัดการตั้งแต่เนิ่นๆ 

ความแตกต่างนี้สำคัญต่อวิธีจัดการ สินค้าขายช้ายังแก้ได้ด้วยการปรับราคา จัดโปรโมชั่น หรือย้ายไปช่องทางขายที่เหมาะกว่า ส่วน dead stock ที่ค้างนานมากแล้ว โจทย์จะกลายเป็นการตัดสินใจว่าจะระบายขาดทุนเท่าไรจึงคุ้มกว่าการถือไว้ต่อ 

ทำไม Dead Stock ถึงเกิดขึ้นกับแทบทุกธุรกิจ? 

ข้อมูลจากวงการจัดการสินค้าคงคลังชี้ว่าแม้แต่บริษัทที่บริหารจัดการดี ก็อาจมี dead stock สูงถึง 20-30% ของสต๊อกทั้งหมด สาเหตุหลักมาจาก

• การพยากรณ์ความต้องการที่คลาดเคลื่อน 
• การสั่งซื้อเผื่อเกินเพราะกลัวของขาดหรืออยากได้ส่วนลดตามปริมาณ 
• สินค้าตกรุ่นหรือเปลี่ยนฤดูกาล 
• ไม่มีใครเห็นภาพรวมของสต๊อกทั้งบริษัทแบบต่อเนื่อง ทำให้ของที่เริ่มนิ่งไม่ถูกจับสัญญาณจนกระทั่งนิ่งสนิท 

ประเด็นสุดท้ายนี้คือเหตุผลที่ dead stock เป็นปัญหาเรื้อรัง เพราะมันไม่ได้เกิดจากความผิดพลาดครั้งใหญ่ครั้งเดียว แต่สะสมจากการตัดสินใจเล็กๆ หลายร้อยครั้งที่ไม่มีข้อมูลย้อนกลับมาบอกว่าผลเป็นอย่างไร

ต้นทุนที่แท้จริงของ Dead Stock คือเท่าไร? 

Dead stock ไม่ใช่แค่ของที่ขายไม่ออก แต่เป็นเงินสดที่ถูกแช่แข็งไว้พร้อมค่าใช้จ่ายที่เดินต่อเนื่อง ต้นทุนการถือครองสินค้าคงคลังโดยทั่วไปอยู่ที่ 20-30% ของมูลค่าสต๊อกต่อปี ครอบคลุมต้นทุนเงินทุน ค่าพื้นที่ ค่าประกัน และความเสื่อมสภาพ นั่นแปลว่า dead stock มูลค่า 1 ล้านบาท สร้างต้นทุนแฝงปีละ 2-3 แสนบาท โดยไม่สร้างรายได้แม้แต่บาทเดียว 

ยังมีต้นทุนค่าเสียโอกาสที่มองไม่เห็นในงบการเงิน ทั้งพื้นที่คลังที่ควรได้เก็บสินค้าขายดี เงินทุนหมุนเวียนที่ควรได้ไปสั่งของที่ตลาดต้องการ และเวลาของทีมที่ต้องนับและดูแลของที่ไม่มีวันขายออก 

วิธีเช็ค Dead Stock ด้วยข้อมูลที่คุณมีอยู่แล้ว

ข่าวดีคือการหาคำตอบไม่ต้องใช้ระบบใหม่ เครื่องมือหลักคือ Aging Analysis หรือการแบ่งสต๊อกตามอายุการเคลื่อนไหวล่าสุด

• 0-3 เดือน 
• 3-6 เดือน 
• 6-12 เดือน 
• เกิน 12 เดือน 

แล้วคำนวณมูลค่าของแต่ละกลุ่ม ข้อมูลที่ต้องใช้มีเพียง

• รายการสินค้า 
• วันที่ขายหรือเบิกล่าสุด 
• จำนวนคงเหลือ 
• ต้นทุนต่อหน่วย 

ซึ่งทั้งหมด export ได้จาก ERP หรือรวบรวมจากไฟล์ Excel ที่มีอยู่ 

ควรดูควบคู่กับอัตราหมุนเวียนสินค้าคงคลัง (Inventory Turnover) รายกลุ่มสินค้า เพราะค่าเฉลี่ยรวมทั้งบริษัทมักซ่อนปัญหาไว้ กลุ่มที่หมุนช้ากว่าค่าเฉลี่ยมากคือจุดที่ควรเจาะลึกก่อน การวิเคราะห์รอบแรกแบบนี้ใช้เวลาเพียงไม่กี่วันถึงสองสัปดาห์ แต่มักเปิดเผยตัวเลขที่ผู้บริหารไม่เคยเห็นมาก่อน

เจอแล้วทำอย่างไรต่อ 

เมื่อเห็นตัวเลขแล้ว การจัดการแบ่งเป็นสองส่วน ส่วนแรกคือระบายของที่ค้างอยู่ ผ่านการทำสิ่งเหล่านี้

• ลดราคา 
• จัดชุดขายพ่วงกับสินค้าขายดี 
• ขายให้ตลาดรอง 
• ตัดจำหน่ายเพื่อประโยชน์ทางภาษีในกรณีที่ถือไว้มีแต่เสีย 

ส่วนที่สองซึ่งสำคัญกว่าคือแก้ที่ต้นเหตุ นำข้อมูลจากการวิเคราะห์กลับไปปรับนโยบายการสั่งซื้อ เพื่อไม่ให้ dead stock ชุดใหม่ก่อตัวขึ้นแทนที่ชุดเดิม 

ธุรกิจที่จัดการเรื่องนี้ได้ดีไม่ได้ทำครั้งเดียวจบ แต่ทำให้การเช็คสุขภาพสต๊อกเป็นรอบสม่ำเสมอ เพื่อจับสินค้าที่เริ่มนิ่งได้ตั้งแต่ยังระบายง่าย

คำถามที่พบบ่อย 

อยากรู้ตัวเลขของธุรกิจคุณ ต้องทำอย่างไร? 

ถ้าคุณมีข้อมูลสต๊อกอยู่แล้วใน ERP, POS หรือ Excel ย้อนหลังอย่างน้อย 12 เดือน ก็เริ่มได้เลย Insight Sprint คือบริการวิเคราะห์ข้อมูลระยะสั้นของ ZyGen ทีมนักวิเคราะห์ทำงานร่วมกับ AI เพื่อตอบคำถามธุรกิจที่คุณเลือกเอง เช่น dead stock ของคุณมีมูลค่าเท่าไร ควรระบายอะไรก่อน และควรปรับการสั่งซื้ออย่างไร โดยใช้ข้อมูลที่คุณมีอยู่แล้ว ไม่ต้องเปลี่ยนระบบ ไม่ต้องติดตั้งอะไรเพิ่ม

สนใจนัดคุยประเมินเบื้องต้น 30 นาทีได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย พร้อมหาคำตอบให้กับธุรกิจคุณ ภายใน 2 สัปดาห์